NGA DANIEL MUÇAKU
Për tri ditë me radhë, në Vajzë të Selenicës, kënga u ngrit mbi kodra, vallja bashkoi brezat dhe tradita u kthye në një festë të madhe popullore. Në vendlindjen e poetit Ali Asllani dhe të Heroit të Popullit Perlat Rexhepi, historia, arti dhe mikpritja labë u bënë pjesë e të njëjtit rrëfim.
Ishte edicioni i katërt i “Vajzë Fest”, një festival që po rritet nga viti në vit dhe që synon ta kthejë këtë zonë në një pikëtakim të rëndësishëm të kulturës shqiptare.
Vajza nuk është vetëm emri i këtij fshati. Është edhe personazhi i një legjende të hershme, i një gruaje që, sipas rrëfimit të trashëguar ndër breza, u bë simbol i urtësisë, pajtimit dhe bashkimit.
Çdo gusht, legjenda duket sikur rikthehet në vendin që mori emrin prej saj. Jo thjesht për të kujtuar të shkuarën, por për të mbledhur përsëri bijtë e Vajzës, banorët e zonës dhe miqtë e ardhur nga të gjitha trevat shqiptare.
Këtu tradita nuk qëndron e mbyllur në muze. Ajo jeton në këngën polifonike, në vallen popullore, në poezinë e Ali Asllanit, në sofrat e shtruara dhe në mikpritjen e një komuniteti që kërkon t’ua përcjellë historinë edhe brezave të rinj.
Sipari i “Vajzë Fest 2026” u ngrit më 14 gusht. Ceremonia e hapjes solli në skenë kostumet, muzikën dhe simbolikën e Labërisë, ndërsa mirëseardhjen e dha kryetari i Bashkisë Selenicë, Nertil Bellaj.
Për drejtuesin vendor, festivali nuk është vetëm një aktivitet artistik. Ai është edhe një mundësi për të promovuar historinë, natyrën dhe potencialin turistik të një zone që kërkon më shumë vëmendje dhe zhvillim.
Në natën e parë të festivalit mbërriti edhe kryeministri Edi Rama. Ai u prit nga organizatorët dhe banorët, ndërsa vlerësoi vazhdimësinë e një aktiviteti që, pas katër edicionesh, po krijon identitetin e vet.
Mbrëmja vijoi me komedinë “Fshati ku të vjedhin burrin”, me tekst dhe regji të Armand Borës. Humori dhe situatat e jetës së përditshme sollën të qeshura, por edhe reflektim mbi zakonet dhe marrëdhëniet brenda komunitetit.
Më pas, skena i kaloi muzikës. Marjola dhe Jurgen Kaçani ndezën sheshin, ndërsa festa doli përtej programit zyrtar. Banorë, artistë dhe vizitorë u bashkuan në valle, duke e kthyer qendrën e fshatit në një skenë të hapur.
Por “Vajzë Fest” nuk qëndroi vetëm nën dritat e skenës. Programi u shtri në disa prej pasurive natyrore dhe historike të zonës.
Ujëvara e Rasalit, mes shkëmbinjve dhe gjelbërimit, u bë një prej ndalesave të vizitorëve. Rrugëtimi vijoi më pas drejt Parkut Arkeologjik të Amantias, ku gjurmët e qytetërimit të lashtë u bashkuan me energjinë e brezit të ri.
Në stadiumin antik u zhvillua “Dita Olimpike”, e mbështetur nga Komiteti Olimpik Kombëtar Shqiptar. Të rinjtë garuan aty ku, mijëra vjet më parë, sporti ishte pjesë e jetës së qytetit antik.
Në këtë hapësirë, historia nuk u tregua vetëm me fjalë. Ajo u përjetua përmes sportit, lëvizjes dhe kontaktit të drejtpërdrejtë me një prej monumenteve më të rëndësishme të zonës.
Për kryetarin e Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi, njëherazi bir i Vajzës dhe mbështetës i festivalit, rikthimi i vëmendjes te Amantia dhe trashëgimia e kësaj treve është pjesë e vetë misionit të aktivitetit.
Pjesë e aktiviteteve në Amantia ishte edhe ministri Blendi Gonxhja, i cili foli për rëndësinë që trashëgimia kulturore të lidhet me turizmin dhe zhvillimin e zonave rurale.
Mbrëmja e dytë i përkiste fjalës shqipe.
“Dy poetë, një Muzë” bashkoi në të njëjtën skenë krijimtarinë e Ali Asllanit dhe Ismail Kadaresë. Nën regjinë e Driada Dervishit, poezia u kthye në teatër, muzikë dhe interpretim.
Yllka Mujo, Luiza Xhuvani, Rozeta Ferri dhe Neritan Liçaj sollën për publikun vargje nga dy prej emrave më të rëndësishëm të letërsisë shqiptare. Muzika e Aulon Naçit dhe interpretimi i Jasmina Dervishit i dhanë mbrëmjes një tjetër dimension artistik.
Të pranishëm ishin gjithashtu poetët Agim Vinca dhe Sadik Bejko, ndërsa familjarë të Ali Asllanit sollën kujtime dhe dëshmi për lidhjen e poetit me vendlindjen.
Në këtë mbrëmje u prezantua edhe Çmimi “Ali Asllani” për poezinë, një nismë që synon të vlerësojë çdo vit vëllimin më të mirë poetik me tematikë natyrën dhe dashurinë. Trofeu është ideuar nga arkitektja Kiara Asllani, mbesa e poetit.
Kështu, emri i Ali Asllanit nuk mbeti vetëm në monumentin e ngritur në qendër të fshatit. Ai u kthye në një urë mes krijimtarisë së tij dhe poetëve të rinj që do të vijnë pas.
Edicioni i katërt i festivalit u zhvillua në një kohë kur është rikthyer edhe diskutimi për organizimin e ardhshëm territorial të vendit.
Mundësia e bashkimit të Selenicës me Bashkinë e Vlorës është kundërshtuar publikisht nga kryebashkiaku Nertil Bellaj. Edhe gjatë mbrëmjes poetike, ai përsëriti qëndrimin e tij për ruajtjen e Bashkisë Selenicë.
Përtej debatit politik dhe institucional, mesazhi i festivalit mbeti i lidhur me nevojën për zhvillim, promovim dhe ruajtjen e identitetit të kësaj treve.
Dita e tretë nisi me një udhëtim drejt Ujit të Kripur në Vërmik, një tjetër pasuri natyrore që zgjeron hartën turistike të zonës.
Më pas, skena iu kushtua fëmijëve me shfaqjen “Ariu peshkatar”, me tekst dhe regji të Petrit Xhelilit. Sepse një festival që kërkon të bëhet traditë duhet t’u flasë edhe më të vegjëlve dhe t’i bëjë ata pjesë të kujtesës që po ndërtohet.
Në mbrëmje, Vajza u mbush përsëri me vizitorë. Ansambli Popullor i Këngëve dhe Valleve, grupet polifonike, artistët e cirkut dhe aktori Gent Hazizi sollën një program ku tradita u ndërthur me spektaklin.
Irini Qirjako solli fuqinë e këngës popullore, ndërsa West Side Family i dha finales ritmin e një feste moderne.
Por protagonisti i vërtetë ishte publiku: të moshuarit që këndonin vargjet e njohura, të rinjtë që hidhnin valle, fëmijët që vraponin në shesh dhe familjet që ishin rikthyer në vendlindje.
Në qendër të Vajzës qëndrojnë përballë kohës dy figura të rëndësishme: Ali Asllani dhe Perlat Rexhepi. Dy emra që përfaqësojnë letërsinë, historinë dhe kujtesën e një vendi që nuk dëshiron ta humbasë identitetin e vet.
Për tri ditë, “Vajzë Fest” tregoi se trashëgimia mund të jetë më shumë se një kujtim. Ajo mund të shndërrohet në kulturë, turizëm, zhvillim dhe arsye për t’u rikthyer.
Festivali, i mbështetur nga Bashkia Selenicë, Shoqata “Vajzë”, bijtë e fshatit dhe dhjetëra artistë e kontribuues, tashmë ka hyrë në vitin e tij të katërt. Sfida është që kjo traditë të vazhdojë të rritet, pa humbur karakterin dhe lidhjen me vendin ku lindi.
Kur muzika pushoi dhe dritat e skenës nisën të shuheshin, në Vajzë mbeti ajo që nuk fiket bashkë me festën: ndjenja e përkatësisë.
Sepse “Vajzë Fest” nuk flet vetëm për atë që ka qenë ky vend.
Flet edhe për atë që Vajza mund të bëhet.
