Rezultatet dhe pushteti i ri
Aleksandar Vuçiç e ka pranuar humbjen në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit në Serbi, sipas BoldNews.al dhe Prapaskena. Sipas vlerësimeve paraprake të organizatës CRTA, Lista Studentore ka marrë 51,47 për qind të votave, ndërsa lista e Vuçiçit 40,42 për qind. BoldNews.al thekson se këto nuk janë rezultate përfundimtare zyrtare.
Lista Studentore u formua nga protestat kundër korrupsionit që u nisën pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad në vitin 2024, ku humbën jetën 16 persona. Sipas BoldNews.al, lëvizja nuk ka një udhëheqës të vetëm dhe vendimet merren përmes plenumeve.
Qëndrimi ndaj Kosovës
Prapaskena dhe BoldNews.al raportojnë se kandidatët e kësaj liste gjatë fushatës kanë kërkuar rishikimin e marrëveshjeve të dialogut me Prishtinën, rikthimin e çështjes së statusit të Kosovës në Kombet e Bashkuara dhe konsultime me serbët e Kosovës para çdo vendimi. Sipas një analize të Radio Evropa e Lirë, të cituar nga të dy portalet, përfaqësuesit e listës mbajtën simbolikisht Kushtetutën e Serbisë, e cila e përcakton Kosovën si pjesë të shtetit serb.
Prapaskena thekson se, deri tani, qëndrimet e listës nuk tregojnë asnjë shenjë të njohjes së pavarësisë së Kosovës. BoldNews.al shton se Beogradi zyrtar nuk e njeh Kosovën si shtet të pavarur.
Marrëveshjet e Brukselit dhe Ohrit
Sipas BoldNews.al, Marrëveshja Bazë, e dakorduar më 27 shkurt 2023 në Bruksel, parashikon respektimin e integritetit territorial dhe zotimin e Serbisë që të mos kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Aneksi i Ohrit, i dakorduar më 18 mars 2023, shpjegon zbatimin e saj.
Prapaskena raporton se përfaqësuesit e listës kërkojnë që këto marrëveshje t’i nënshtrohen shqyrtimit parlamentar dhe kontrollit të Gjykatës Kushtetuese të Serbisë. Jugosllav Gashiq, pedagog në Universitetin e Mitrovicës së Veriut, ka thënë se një qeveri e re duhet të shqyrtojë të gjitha marrëveshjet, duke mos e përjashtuar rishikimin e tyre. Sipas Prapaskena, analistët Ognjen Gogiq dhe Aleksandar Shljuka kanë vlerësuar se tërheqja nga dialogu do të rrezikonte raportet e Beogradit me Bashkimin Evropian.
Lista Serbe dhe komuniteti serb
Prapaskena dhe BoldNews.al shkruajnë se Lista Serbe, forca kryesore politike e serbëve të Kosovës, ka funksionuar me mbështetjen e Partisë Përparimtare Serbe. Millan Radoiçiq, i cili ishte pjesë e drejtimit të saj, mori përgjegjësinë për sulmin e armatosur në Banjskë në shtator 2023.
Analisti Marko Savkoviq, i cituar nga të dy burimet, ka paralajmëruar se infrastruktura politike e ndërtuar nën Vuçiçin mund të përballet me kriza financimi, udhëheqjeje dhe identiteti. Prapaskena thekson se kjo nuk do të thotë ndërprerje e mbështetjes së Serbisë për serbët e Kosovës, pasi Beogradi vazhdon të financojë institucionet arsimore, shëndetësore dhe sociale. Sonja Biserko, nga Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut, ka thënë se pushteti i ri duhet t’i orientojë serbët e Kosovës drejt dialogut me Prishtinën.
Memorandumi dhe kritikat
Sipas BoldNews.al, lista publikoi në mes të vitit një Memorandum për Kosovën, ku territori i saj trajtohet si pjesë e patjetërsueshme e Republikës së Serbisë. Memorandumi thotë se çështja nuk mund të zgjidhet në izolim dhe se zgjidhja duhet gjetur brenda Kushtetutës serbe. Në fund të shtatorit, sipas të njëjtit burim, studentët publikuan materialin “Tradhtia e Kosovës”, ku kritikonin Vuçiçin për heqjen e targave dhe dinarit serb dhe për mbylljen e institucioneve që funksiononin sipas sistemit serb.
Prapaskena vlerëson se kjo tregon se konflikti mes listës dhe Vuçiçit nuk ka qenë për njohjen e Kosovës, por për mënyrën si Beogradi duhet ta mbrojë pretendimin e vet. Sipas të njëjtit burim, qeveria e re mund të ndryshojë raportet me Listën Serbe dhe financimin e institucioneve serbe, por për statusin e Kosovës, deklaratat e listës mbështesin vazhdimësinë e politikës së deritanishme. BoldNews.al thekson se për momentin nuk është e qartë nëse rishqyrtimi i marrëveshjeve do të thotë kundërshtim juridik, rishikim politik apo ndryshim të zbatimit të tyre.
